Brahiterapija (unutrašnja radioterapija) je metoda radioterapije koja koristi radioaktivne izvore koji se stavljaju unutar tumorskog tkiva ili u njegovu blizinu.

Brahiterapija se rjeđe sprovodi kao samostalna terapijska metoda, a češće u kombinaciji s transkutanom radioterapijom, kada se primjenom neke od brahiterapijskih tehnika lokalno na tumor aplikuje maksimalna terapijska doza, uz istovremenu poštedu okolnog zdravog tkiva od prekomjernog ozračivanja i pojave terapijskih komplikacija. Brahiterapija se u našem centru najčešće primjenjuje u liječenju:

–        Ginekoloških tumora (intrakavitarna brahiterapija karcinoma grlića i tijela materice i vagine);

–        Tumora pluća (endoluminalna brahiterapija bronha);

–        Tumora kože i vidljivih sluzokoža (površinska/kontaktna brahiterapija);

Proces liječenja brahiterapijom sastoji se od većeg broja procedura koje su, kao i kod sprovođenja transkutane radioterapije, međusobno povezane u funkcionalni tehnološko-terapijski lanac i načelno se mogu podijeliti na pripremne i terapijske procedure:

·        Priprema pacijenta za brahiterapiju podrazumjeva njegovo detaljno informisanje o cilju i načinu sprovođenja liječenja i davanje instrukcija o higijensko-dijetetskom režimu (laksativi prije intervencije, prazan želudac i sl.). Zavisno od načina sprovođenja pojedine brahiterapijske aplikacije izvode se u sedaciji, uz ordiniranje antitusika i antiemetika (endoluminalna brahiterapija bronha i ezofagusa).

·        Pozicioniranje pacijenta za izvođenje brahiterapijske aplikacije zavisi od tehnike njenog izvođenja. Intrakavitarna brahiterapija ginekoloških tumora izvodi se u dorzalnom litotomijskom položaju, s fiksiranim nogama, dok se endoluminalna brahiterapija bronha i jednjaka najčešće izvodi u supinacionom položaju, na pacijent-stolu skopijskog aparata.

·        Aplikacija vodiča (aplikatora) podrazumijeva plasiranje vodiča izvora zračenja (aplikatora napravljenih od metala ili plastike) u neposrednu blizinu ili direktno u tkivo tumora, a način izvođenja procedure zavisi od lokalizacije tumora i geometrije aplikatora:

–        Različito dizajnirani utero-vaginalni aplikatori za brahiterapiju inoperabilnog karcinoma grlića materice sastoje se od uterusne sonde (tandema) različite dužine i oblika, prilagođenih dimenzijama kavuma uterusa i vaginalnih ovoida ili vaginalnog prstena ili cilindra, koji se nalaze u direktnom kontaktu s grlićem materice tj. tumorom.

–        Aplikatori za postoperativnu brahiterapiju grlića i tijela materice imaju oblik cilindra različitog prečnika ili ovoida, koji se plasiranjem u vaginu dovode u neposredan kontakt s vaginalnom zaraslicom i sluzokožom proksimalnog dijela vagine, kao ciljnim volumenom koji treba ozračiti propisanom dozom.

–        Endoluminalna brahiterapija bronha i jednjaka izvodi se plasiranjem katetera ili sonde u blizinu tumora pomoću bronhoskopa ili ezofagoskopa, najčešće pod kontrolom CT-a.

–        Kontaktna brahiterapija tumora kože izvodi se dovođenjem vodiča-katetera, koji su u pravilnom geometrijskom rasporedu fiksirani u anatomski oblikovanoj mulaži, u direktan/blizak kontakt s tumorom.

Imajući u vidu strmi gradijent doze, nakon plasiranja aplikatora neophodno je obezbijediti stabilnu preciznost geometrijskih odnosa između aplikatora i tumora, koji moraju biti identični tokom izvođenja, planiranja i sprovođenja brahiterapije. Ova preciznost/reproducibilnost se postiže fiksiranjem aplikatora za podlogu i/ili pacijenta pomoću različito dizajniranih fiksatora ili na druge načine (npr. vaginalnom tamponadom kod intrakavitarne brahiterapije ginekoloških tumora).

Primjena savremenih imidžing metoda (CT, MR) i mogućnost volumnog (3D) prikaza anatomskih struktura (kao osnove za 3D planiranje), uz tehnološki razvoj kompjuterskih sistema za planiranje brahiterapije, u protekle dvije decenije predstavljali su najvažniji iskorak u unapređenju preciznosti i kvaliteta sprovođenja liječenja brahiterapijom. CT/MR imidžing za planiranje savremene brahiterapije, u skladu s institucionalnim protokolom, najčešće se izvodi transverzalnim presjecima debljine 2.5 mm, a njihovom rekonstrukcijom dobija se jasan prikaz tumora, organa od rizika (OAR) i geometrije brahiterapijskog aplikatora. Iako CT imidžing zadovoljava potrebne preduslove za precizno planiranje brahiterapije većine tumora, u pojedinim situacijama, a u cilju povećane informativnosti prikaza tumora, preciznosti delineacije ciljnog volumena i optimizacije distribucije doze, uz CT je potrebno primijeniti i MR imidžing (npr. za planiranje brahiterapije karcinoma grlića materice).

Planiranje savremene brahiterapije zasnovano je na volumnom (3D) proračunu distribucije propisane doze, koji se izvodi kao automatizovana, softverski kontrolisana procedura, pri čemu se uz dozimetrijske parametre izvora zračenja uzimaju u obzir geometrijski parametri aplikatora i njegovi odnosi prema ciljnom volumenu i OAR. Planiranjem pozicije i vremena zadržavanja pokretnog HDR izvora zračenja u određenim tačkama aplikatora, na osnovu poznatih dozimetrijskih parametara izvora, izvodi se optimizacija volumne distribucije doze, tako da ciljni volumen bude obuhvaćen izodoznom površinom, koja odgovara vrijednosti propisane doze, a da se pritom ispune limiti doze za OAR.

Spovođenje brahiterapije: Nakon transfera parametara plana do brahiterapijskog aparata i preterapijske QA provjere ispravnosti transfer vodiča izvora, konektora i aplikatora, stvoreni su preduslovi za sprovođenje brahiterapije tehnikom naknadnog punjenja aplikatora HDR izvorom (remote afterloading tehnika). Precizno aplikovanje propisane doze (u skladu s parametrima 3D plana zračenja) postiže se softverski kontrolisanim pozicioniranjem i zadržavanjem pokretnog izvora zračenja u određenim tačkama aplikatora, pri čemu se na ciljni volumen iz svake tačke sukcesivno isporučuje propisana doza zračenja. Sprovođenje brahiterapije se audio-vizuelnim nadzorom kontroliše iz komandne sobe brahiterapijskog uređaja. Po aplikovanju terapijske doze i softverski kontrolisanog transfera izvora iz aplikatora u kontejner brahiterapijskog uređaja, aplikatori se uklanjaju iz tijela pacijenta. Kako je vrijeme zračenja HDR izvorima relativno kratko (mjeri se minutama), liječenje se najčešće sprovodi u ambulantnim uslovima, pa se pacijent po završetku brahiterapijske frakcije otpušta na kućnu njegu, s preporukama za higijensko-dijetetski režim i eventualnu analgetsku/antibiotsku terapiju.

Brahiterapija omogućava postavljanje radioaktivnog izvora u neposredni kontakt sa tumorom što obezbjeđuje dostavljanje velike doze zračenja na tumor sa brzim padom doze u okolini i vodi boljoj poštedi okolnog tkiva.

Takođe je bitno reći da brahiterapija omogućava geometrijski najprecizniju dostavu doze u ciljnom volumenu i najčešće se koristi kod ginekoloških malignoma.

U principu nije potrebna nikakva posebna priprema, Vaš radijacijski onkolog će Vam dati detaljne instrukcije prije početka tretmana.

Cijela procedura traje oko 50 minuta.

Tokom tretmana pacijent mirno leži na stolu (na leđima) dok se plasiraju aplikatori.

Nakon toga slijedi CT snimak na osnovu kojeg se vrši konturisanje ciljnog volumena i okolnih zdravih organa i tkiva (tzv. organa od rizika) radi planiranja doznog rasporeda.

Kad su sve pripremne radnje završene i plan zračenja provjeren i odobren, pacijent započinje sa tretmanom.

U zavisnosti od bolesti koja se liječi, obično se brahiterapija isporučuje u 3-4 odvojena tretmana prema dinamici koju će Vam odrediti radijacijski onolog.

Neželjeni efekti mogu biti akutni i hronični, u zavisnosti od postignutog doznog rasporeda i ograničenja doze u okolnim zdravim organima prema važećim smjernicama.

Akutni se manifestuju nadražajem  sluznica i nihovo saniranje se očekuje u roku od 3-4 nedjelje.

Hronični efekti su ozbiljniji i mogu nastati čak do 6 mjeseci nakon tretmana.

U oba slučaja, pacijent se treba obratiti nadležnom radijacijskom onkologu od kojeg će dobiti savjete o adekvatnom tretmanu neželjenih efekata i  odgovarajućem higijensko-dijetetskom režimu.

Svakom pacijentu se definiše vrsta tretmana koja će biti najoptimalniji izbor u odnosu na njegovo opšte zdravstveno stanje i stadijum bolesti.

Zato je neophodno da nam dostavite Vašu medicinsku dokumentaciju i konzilijarnu odluku kako bismo odredili najbolju tretmansku opciju za Vas, a na osnovu nje ćemo Vam pripremiti ponudu za liječenje sa cijenom.